Ev Hizmetlilerinin Sigortası

Ev hizmetlilerinin sigortalılığı konusu son günlerin üzerinde en çok durulan konularından biri haline gelmiştir. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 6/c maddesinde ev hizmetlerinde çalışanlar istisnalar arasında, yani sigortalı sayılmayacaklar arasında sayılmış olmakla birlikte, parantez içinde ücretle ve sürekli olarak çalışanlar hariç denilerek ücretle ve sürekli olarak çalışan ev hizmetlileri için ana kurala dönülmüş ve bunlar tüm sigorta kollarına tabi kılınmıştır.

Süreklilikten neyin anlaşılması gerektiğine dair 5510 sayılı Kanunda açık bir düzenleme bulunmamaktadır. Bu nedenle konuyla ilgili yargı kararları yol gösterici olmaktadır. Yargıtay’a göre, haftanın tamamında değil, belli günlerinde çalışılması dahi bu hizmetin süreklilik unsurunun gerçekleştiğini göstermektedir. Buna göre; haftanın veya ayın belirli günlerinde çalışmak amacıyla ev hizmeti gören kişilerin sigortalanması gerekmektedir. Ev hizmetinin belirsiz aralıklarla ve çağrı üzerine yapılması halinde ise 5510 sayılı Kanunun 6/c maddesindeki istisnadan yararlanmak mümkün olabilecektir.

Aşağıda ev hizmetlerinin çalışmaları öncelikle vergi mevzuatı, sonra da iş ve sosyal  güvenlik mevzuatı yönünden irdelenmiş; işverenlerin yapacağı işlemler belirtilmiştir.

Vergi mevzuatında ev hizmetlileri ile ilgili düzenleme 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nda yer almaktadır. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 23/6. maddesine göre ev hizmetlerinde çalıştırılanlara ödenen ücretlerden gelir vergisi kesintisi yapılmamaktadır. Aynı maddeye göre çocuk bakıcılarına ödenen ücretler de gelir vergisinden istisnadır. Ancak, mürebbiyelere yani çocuğun eğitim ve bakımı ile görevlendirilen kadınlara ödenen ücretler istisna kapsamında değildir.

İş Kanunu’nun 4. maddesi “İstisnalar” başlığı adı altında düzenlenmiş ve kanun maddesinde sayılan işlerde ve iş ilişkilerinde İş Kanununun uygulanmayacağı belirtilmiştir. 4. maddenin (e) bendi “Ev Hizmetlerinde” diyerek, ev hizmetlerinde yapılan işleri İş Kanunu kapsamı dışına çıkarmıştır. Çocuk bakıcısı, aşçı, bahçıvan ve temizlikçi olarak çalışanlarda “ev hizmetleri” kapsamında değerlendirildiğinden, bu adlarla çalışanlar da İş Kanunu kapsamına girmemekte, Borçlar Kanunu kapsamında değerlendirilmektedir. 

Önemle belirtelim ki, ev hizmetlerinde yapılan işler İş Kanunu kapsamına girmediğinden bu kapsamda çalışan kişiler “Kıdem Tazminatı” alamazlar.

Sosyal Sigortalar Kanunu uygulanmasında, ev işlerinde ücretli ve sürekli olarak çalışanlar, 2100 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle 24.11.1977 gününden geçerli olmak üzere, sigortalı sayılmaktadırlar. Ev hizmetlerinde ücretle ve sürekli olarak personel istihdam edilmesi halinde, bu kişileri çalıştıran kimse 5510 sayılı Kanun kapsamında işveren olarak tanımlanmaktadır.

Ev hizmetlisi istihdam etmek suretiyle işveren sıfatına haiz olan kimse ikametgahının bağlı bulunduğu Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü / Sosyal Güvenlik Merkez Müdürlüğü’ne en geç bu kapsamdaki kişileri çalıştırmaya başladıkları tarihte işyeri bildirgesini, sigortalı işe giriş bildirgesini ve çalıştırdığı bu kişilerin prim ödeme gün sayılarını ve aylık prim tutarlarını gösterir aylık prim ve hizmet belgesini takip eden ayın 23. gününe kadar vermesi gerekmektedir. Ayrıca ev hizmetleri deftere tabi olmadığından, işverenlerin çalışmaları ispatlayıcı mahiyette ücret bordrosu düzenleyip bu bordrolara her ay çalışanların imzalarını almaları gerekmektedir.

Görüleceği üzere bu tür çalışanları istihdam edenleri, konunun maddi külfetinden ziyade bürokratik boyutu düşündürmektedir. Bu anlamda konuyla ilgili kişilerin ileri sürdükleri kupon uygulaması (istihdam edenlerin Sosyal Güvenlik Kurumundan temin edecekleri kuponları her bir çalışma günü karşılığı ev hizmetlerine vermesi ve bu çalışanların da bilahare çalışmalarını bu kuponlar vasıtasıyla sicillerine işletmesi) yerinde bir uygulama olabilir. Böyle bir uygulamanın çeşitli sakıncaları nedeniyle tercih edilmemesi halinde ise, hizmet akdiyle 10 günden az çalışan ev hizmetlilerinin, 5510 sayılı Kanunun Ek-6. maddesiyle ticari taksi şoförleri ve sanatçılarla ilgili olarak yapılan düzenlemeye benzer bir düzenleme yapılarak, sigortalılıklarının kendileri tarafından sağlanması mümkün olabilir.

Dr. Cahit EVCİL

Soru ve görüşleriniz için : drcahit@mgdtv.com