Yurtdışı Borçlanması

Değerli okuyucularım,

Bu günden itibaren, bu sitede çalışma hayatına ve sosyal güvenlik haklarınıza ilişkin soru ve sorunlarınıza yardımcı olmak amacı ile sizlerle birlikte olacağım. Sorularınızı drcahit@mgdtv.com adresine e-mail yoluyla gönderebilirsiniz.

İlk yazımızı, özellikle yurtdışında yaşayan vatandaşlarımızdan yoğun soru aldığımız bir konuya ayırdık: Yurtdışı Borçlanması

Yurtdışı borçlanması, yurtdışında çalışan Türk vatandaşlarının yurtdışında geçen hizmetlerinin borçlandırılarak ülkemiz sosyal güvenlik kanunlarına göre, emeklilik, malullük, yaşlılık ve ölüm hallerinde, Türkiye’de geçmiş hizmet gibi değerlendirilmesi amacıyla yapılmaktadır. Bir başka deyişle, yurtdışı hizmet borçlanması, yurt dışında geçmiş belirli sürelerin Türkiye'de geçmiş gibi değerlendirilmesidir.

Hemen belirtelim ki, yurtdışı hizmet borçlanmalarında, talep sahibinin hem borçlanmak istediği sürelerde, hem de yazılı başvuru tarihi itibariyle Türk vatandaşı olması gerekmektedir. İlgili yönetmeliğe göre sigortalılık süresi deyiminden, borçlanma kapsamındaki sürenin bulunduğu ülke mevzuatına göre ikamet süreleri hariç, çalışılmış ya da çalışılmış süre olarak kabul edilen süreler anlaşılmalıdır. Yurtdışında ev kadını olarak geçen süreler de medeni durumlarına bakılmaksızın (sigortalılık süreleri haricinde yurtdışında bulundukları süreler) borçlandırılabilmektedir.

Borçlandırılacak sürelerin dışında 18 yaşın doldurulmasından önce yurtdışında sigortalı, işsizlik ve ev kadını olarak geçen süreler, Türk vatandaşlığının kazanılmasından önce veya Türk vatandaşlığının kaybedilmesinden sonra yurtdışında sigortalı, işsizlik ve ev kadını olarak geçen süreler, ikili sosyal güvenlik sözleşmelerine göre kendilerine kısmi aylık bağlanmış olanların yurtdışında geçen sigortalılık süreleri arasında ve bu sürelerin bitim tarihinden sonraki işsizlik süreleri ve ev kadını olarak geçen süreler, sosyal güvenlik kanunlarına göre malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları kapsamında geçen sürelerle çakışan yurtdışı süreleri borçlandırılamamaktadır.

5754 sayılı Kanunla değişik 3201 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinde,  borçlanma miktarının tespitinde döviz esasından vazgeçilerek, borçlanılacak her bir gün için tahakkuk ettirilecek borç tutarının 5510 sayılı Kanunun 82 nci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen prime esas asgari ve azami günlük kazanç arasında seçilecek günlük kazancın % 32’si olduğu belirlenmiştir. Buna göre 01.01.2014-30.06.2014 döneminde bir günlük borçlanma için ödenmesi gereken asgari tutar 11,42._ TL, azami tutar ise 74,25._ TL dir.

Alt ve üst sınır arasında başka bir prime esas kazancın seçimi halinde, bir gün için tahakkuk ettirilecek borç tutarı (seçilen prime esas kazanç tutarı x % 32) formülü uygulanmak suretiyle belirlenir.                       

Borçlanma talep sahibinin borçlanmak istediği gün sayısı karşılığı ödeyeceği toplam borç tutarı, yukarıdaki şekilde belirlenen bir günlük borçlanma tutarının borçlanılan sürenin karşılığı olan gün sayısı ile çarpımı kadardır.

Tahakkuk ettirilen prim borcunun tamamını, tebliğ tarihinden itibaren üç ay içerisinde ödemeyenlerin, borçlanma başvuruları geçersiz sayılmaktadır. Bunların belgelendirilen yurtdışı hizmet sürelerinin yeniden borçlandırılarak değerlendirilmesi,  bu konudaki yeni borçlanma başvurularına bağlıdır. Söz konusu üç aylık süre içerisinde borcun bir kısmının ödenmesi halinde ise ödenen miktar ile orantılı süre geçerli sayılır, kalan sürenin geçerli sayılması yeni bir borçlanma talebi ile mümkündür.

Borçlanma için başvuruda bulunanlar, yurtdışında geçen sürelerinin tamamını veya istediği kadarını borçlanabilirler. Kısmi borçlanma yapmak isteyenler, borçlanacakları süreleri gün, ay ve yıl olarak belirtmek zorundadırlar. Ancak yurtdışı hizmet borçlanmasının geçerli olması için yurda kesin dönüş yapılması zorunlu olmamakla birlikte yaşlılık aylığı ancak yurda kesin dönüş yapılması halinde bağlanacaktır.

Türkiye’de sosyal güvenlik kanunlarına tabi hizmetleri olanların, borçlandıkları gün sayısı, prim ödeme gün sayıları veya hizmetlerine eklenir. Sigortalılığın başlangıç tarihinden önceki süreler borçlanılmış ise sigortalılığın başlangıç tarihi, borçlanılan gün sayısı kadar geriye götürülür.

Önemle belirtelim ki, sosyal güvenlik sözleşmesi yapılmış ülkelerdeki hizmetlerini, 3201 sayılı Kanuna göre borçlananların, sözleşme yapılan ülkede ilk defa çalışmaya başladıkları tarih, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından ilk işe giriş tarihi olarak dikkate alınmamaktadır. Bununla birlikte konuyu yargıya taşıyan sigortalılar lehte kararlar almaktadır. Dolayısıyla, yurtdışında ilk işe giriş tarihinin sigortalılığın başlangıcı sayılacağına ilişkin Yargıtay’ın çok sayıda emsal kararı bulunmaktadır.

Dr. Cahit EVCİL