Kıdem Tazminatı

08/09/1999 tarihinden önce çalışmaya başlayanlar için, 15 yıl ve 3600 gün sayısını doldurup yaşını bekleyen sigortalılara, SGK tarafından 1475 sayılı iş Kanununun 14. maddesine göre “Kıdem Tazmi­natı Alabilir” yazısı verilmektedir. Ancak son dönemlerde 15 yıl ve 3600 günü doldurup kıdem tazmi­natı alan çalışanların işten ayrıldıktan sonra bir başka işyerinde çalışmaya devam etmeleri halinde işverenlerce konunun yargıya intikal ettirildiği ve ödenen kıdem tazminatlarının geri istendiği görülmektedir.

İş Mahkemelerince verilen hüküm ve kararların temyiz incelemesi Yargıtay 9. ve 22. Hukuk Daireleri arasında eşit olarak paylaşılmak suretiyle yapılmaktadır. Buna göre yukarıda belirtilen uyuşmazlıklara ilişkin temyiz başvuruları da Yargıtay 9. ve 22. Hukuk Dairelerine yapılmaktadır.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi konuyla ilgili bir kararında (T:04.04.2006, E:2006/2716, K:2006/8549) aşağıdaki hususlara yer vermiştir:

"Düzenlemenin amacı, prim ödeme ve sigortalılık süresi yönünden emeklilik hakkını kazanmış olsa da, diğer bir ölçüt olan emeklilik yaşını beklemek zorunda olan işçilerin, bundan böyle çalışma olmaksızın işyerinden ayrılmaları halinde kıdem tazminatı alabilmelerini sağlamaktır. Şüphesiz işçinin bu ayrılmasından sonra yeniden çalışması gündeme gelebilir ve anayasal temeli olan çalışma hakkının ortadan kaldırılması beklenmemelidir. Bu itibarla işçinin ilk ayrıldığı anda iradesinin tespiti önem kazanmaktadır. İşçinin başka bir işyerinde çalışmak için işyerinden ayrıldığı anlaşıldığı takdirde 1475 sayılı Yasa'ya 4447 sayılı Yasa ile eklenen 5. bent hükmü uyarınca kıdem tazminatına hak kazanılması söz konusu olmaz " denilmektedir. Yani, sırf başka bir işe girmek için bu gerekçeyle kıdem tazminatı istendiğinde işveren tarafından ödenen kıdem tazminatının iadesi talep edilebilecektir.

Yargıtay 22. Hukuk Dairesinin konuyla ilgili güncel bir kararında (T:25.01.2013, E:2012/10954, K:2013/909)  ise 15 yıl ve 3600 günü doldurup işten ayrılan bir kişinin daha sonra başka bir firmada çalışmaya başlamasının hakkın kötüni­yetli kullanılması olarak değerlendirilemeyeceği belirtilmiştir. Bu karar dikkate alındığında, çalışanın 15 yıl ve 3600 günü doldurup kıdem tazmi­natı aldıktan sonra başka bir işyerinde çalışması durumunda işveren tara­fından kıdem tazminatının iadesi talep edilemeyecektir.

Yukarıdaki kararların incelenmesinden, Yargıtay’ın iki farklı dairesinde konuya ilişkin farklı yaklaşımların öne çıktığı görülmektedir.

Anayasa'nın 48. maddesinde "Herkes, dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir" ve 49. maddesindeki, "Çalışma, herkesin hakkı ve ödevidir" hükümleri bireyin çalışma hürriyeti, hakkı ve ödevini açıkça düzenlemiş bulunmaktadır. Bireyin dilediği bir işte, dilediği zaman çalışması, anayasal bir hak ve hürriyettir. Diğer hak ve hürriyetlerde olduğu gibi, çalışma hak ve hürriyetlerine iş sağlığı ve güvenliği ile ulusal güvenlik dışında, herhangi bir şart ve sınır konulması mümkün değildir. Ancak burada işçinin başka bir işe girmek için işten ayrılması halinde kıdem tazminatı ödenip ödenmeyeceği sorun olmaktadır.

Özet olarak diyebiliriz ki, Yargıtay 9. ve 22. Dairelerinin konuya farklı yaklaşımı olmakla birlikte, 15 yıllık sigortalılık süresini ve 3600 gün prim ödemesini tamamlayarak işten ayrılan ve başka bir işyerinde çalışmaya başlayan işçinin, ilk ayrıldığı andaki iradesinin tespiti önem kazanmaktadır. En az 15 yıllık sigortalılık süresi ve 3600 prim ödeme gün sayısı koşullarını tamamlayıp emeklilik yaşını bekleyen işçinin, başka bir işyerinde çalışmak için işyerinden ayrıldığının anlaşılması halinde, kıdem tazminatına hak kazanması söz konusu olmayabilecektir. Yani, sırf başka bir işe girmek için işten ayrılıp kıdem tazminatı alındığında, işveren tarafından ödenen kıdem tazminatının iadesi talep edilebilecektir.

Dr. Cahit EVCİL