Sigortalılıkların Çakışması

Çalışanların, özellikle şirket ortaklarının, tabi olmaları gereken sigortalılık statüsünden farklı sigortalılık statülerine prim ödedikleri ve çoğu zaman emeklilik aşamasında bu durumu fark ettikleri ve mağdur oldukları çalışma hayatında çok tanık olduğumuz bir konudur. Sigortalılar, 01.10.2008 tarihinden sonra, kendilerine ait veya ortak oldukları işyerlerinden dolayı 4/a kapsamında sigortalı olamayacakları hususuna özen göstermelidirler.

Merhaba Cahit Bey,

2008/Ocak ayından günümüze, boşluk vermeden 4/a’lı olarak çalışan bir sigortalı, 2009/Eylül ayında çalıştığı işyerine ortak olmuştur. Bu kişinin 4/a sigortalılığını devam ettirmesi mümkün müdür, yoksa 4/b’ye mi tabi olmak zorundadır? M. ÖZDEMİR

Değerli okurum,

5510 sayılı Kanunun 53. maddesi sigortalı çakışmalarında yapılacak işlemleri açıklamaktadır. Bu düzenlemeye göre 4/c sigortalılığının 4/a veya 4/b sigortalılığı ile çakışması durumunda, 4/c sigortalılığının diğer sigortalılıklara göre üstünlüğü, diğer bir deyişle önceliği söz konusudur.

4/a ve 4/b sigortalılıklarının çakışması halindeyse, 6111 sayılı Kanun ile ilgili maddede yapılan değişiklik öncesi, öncelik ve sonralık söz konusuydu. Yani 4/a kapsamında sigortalı olan kişi, bu sigortalılığı sona ermeden diğer statüye tabi olmazdı.

5510 sayılı Kanunun 53. maddesinde 6111 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikle, 01.03.2011 tarihinden itibaren, 4/a ve4/b sigortalılığının tespitinde de 4/a sigortalılığının üstünlüğü uygulamasına geçilmiştir. Buna göre örneğin ticari ya da mesleki faaliyeti nedeniyle 4/b sigortalısı olan bir kişi bu faaliyetini sona erdirmeden hizmet akdiyle başka bir işte çalışmaya başlarsa 4/a sigortalılığına zorunlu olarak tabi olacaktır. Bu sigortalı isterse 4/b sigortalılığını da devam ettirebilecektir. Bu durumda prim ödeme gün sayısında bir artış olmasa da prime esas kazançların arttırılıp emekliliğe olumlu bir katkı sağlanması söz konusu olabilecektir. 6111 sayılı Kanun ile getirilen bu düzenleme ile “sigortalılığın tekliği” ilkesi de (bir sigortalının aynı anda yalnızca bir sigortalılık statüsüne tabi olması) sona ermiştir.

5510 sayılı Kanunun 53. maddesi ikinci fıkrasına göre 4/b kapsamında sayılanlar, kendilerine ait veya ortak oldukları işyerlerinden dolayı, 4/a bendi kapsamında sigortalı bildirilemezler. Bu düzenleme ile 01.10.2008 tarihinden sonra şirket ortaklarının ortağı olduğu şirketlerde, üçüncü bir kişinin yapması gereken bir işi yapmaları ve bunun karşılığında ücret almaları durumunda dahi 4/a kapsamında sigortalı olmaları söz konusu olmayacaktır. Ancak 01.10.2008 tarihinden önce ortağı olduğu işyerinden usulüne uygun olarak 4/a kapsamında sigortalı olan kişilerin bu sigortalılıkları kesintiye uğrayıncaya kadar hakları saklıdır.

Okuyucumun sorusuna bu anlamda olumlu yanıt vermek imkansızdır. Bu kişi şirket ortağı olduğu tarihten itibaren bu işyerindeki 4/a sigortalılığını sona erdirmek ve 4/b kapsamında sigortalı olmak zorundadır. Ancak yukarıdaki açıklamalarımızdan da anlaşılacağı üzere bu kişi ortağı olduğu işyerinde değil de başka bir işyerinde hizmet akdi ile çalışmaya başlarsa 4/a sigortalılığının 4/b sigortalılığına üstünlüğü ilkesi gereği çalışmaya başladığı tarih itibariyle 4/a sigortalısı olacak, dilerse ortağı olduğu işyeri dolayısıyla 4/b prim ödemelerini de devam ettirebilecektir.

Sigortalıların birleşmesi ya da çakışması uygulamasında sigortalılığın tekliği ilkesinden bahsetmiş ve bu ilkenin 01.10.2008 tarihinden itibaren yerini “sigortalılığın üstünlüğü” ilkesine bıraktığını belirtmiştik. Bu konudaki bir diğer ilke ise isteğe bağlı sigorta ile zorunlu sigortalılığın çakışması halinde zorunlu sigortalılığın geçerli olacağı, bir başka ifade ile “zorunlu sigortalılığın üstünlüğü” ilkesidir. Buna göre, isteğe bağlı sigortalı olanların, 4/a, 4/b ve 4/c kapsamına tabi olacak şekilde çalışmaya başlamaları halinde, isteğe bağlı sigortalılık hali sona ermektedir.

Bu konuda son olarak çakışma halinde yanlış statüde prim ödenmişse ne yapılması gerektiğinden bahsedelim. Kanuna göre sigortalının, zorunlu sigortalı sayılması gereken sigortalılık halinden başka bir sigortalılık hali için prim ödemiş olması durumunda, ödenen primler zorunlu olması gereken sigortalılık hali için ödenmiş sayılmaktadır. Bunun için sigortalının bir dilekçe ile bağlı bulunduğu Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğüne / Sosyal Güvenlik Merkezine başvurması yeterli olacaktır.

 Dr. Cahit EVCİL